Sutra 3.43

अनुवाद

नैसर्गिकः प्राण सम्बन्धः (Naisargikah prana sambandhah) प्राणको सम्बन्ध स्वाभाविक हुन्छ।

अर्थ

यस सूत्रमा प्राणको गति र चेतनाको सम्बन्धलाई व्याख्या गरिएको छ। 'नैसर्गिक' को अर्थ स्वभावबाटै वा अनादिकालदेखि नै प्राप्त भएको भन्ने हुन्छ। हाम्रो श्वासप्रश्वासको प्रक्रिया कुनै बाह्य प्रयास बिना नै निरन्तर चलिरहेको हुन्छ। यो शरीरमा प्राणको स्पन्दन कुनै कृत्रिम अभ्यासको परिणाम नभई अस्तित्वको आधारभूत र प्राकृतिक अवस्था हो।

अद्वैत शैव दर्शन अनुसार, प्राण केवल हावाको आवतजावत मात्र होइन, यो स्वयं शिवको 'शक्ति' को अभिव्यक्ति हो। जब साधकले यो बुझ्छ कि उसको श्वासको गति आफैँमा ईश्वरीय स्पन्दन (Spanda) हो, तब उसले आफ्नो सीमितताबाट मुक्त हुने मार्ग पाउँछ। प्राणको यो नैसर्गिक सम्बन्ध नै त्यो सेतु हो जसले व्यक्तिलाई उसको वास्तविक स्वरूपसँग जोड्न मद्दत गर्दछ।

चिन्तन

आज दिनभरि आफ्नो श्वासको गतिलाई अवलोकन गर्नुहोस्। यो महसुस गर्ने प्रयास गर्नुहोस् कि श्वास लिनका लागि तपाईंले कुनै प्रयास गरिरहनु परेको छैन; यो ब्रह्माण्डको शक्तिले तपाईंको शरीरमा आफैँ भइरहेको छ। जब तपाईंलाई तनाव वा विचलित महसुस हुन्छ, तब केही क्षणका लागि रोकिनुहोस् र यो 'नैसर्गिक सम्बन्ध' लाई साक्षी भावले हेर्नुहोस्। श्वासलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास नगर्नुहोस्, केवल यो बुझ्नुहोस् कि श्वास नै त्यो धागो हो जसले तपाईंलाई जीवनको स्रोतसँग जोडेर राखेको छ।