Sutra 3.5
अनुवाद
नाड़ी, संसार-भूत, जय-भूत र कैवल्य-भूत यी चारै पृथक्त्व हुन्।
अर्थ
यस सूत्रमा साधकको चेतनाले कसरी सूक्ष्म शरीर र प्राणका आयामहरूलाई बुझ्नुपर्छ भन्ने कुरा बताइएको छ। यहाँ नाडी भनेको शरीरभित्रको ऊर्जाको प्रवाह हो, संसार-भूत भनेको बाह्य जगतसँगको सम्बन्ध हो, जय-भूत भनेको इन्द्रिय र मनमाथि विजय प्राप्त गर्ने अवस्था हो, र कैवल्य-भूत भनेको अहंकारबाट मुक्त भई आत्म-स्वरूपमा स्थित हुनु हो। यी चारै कुराहरू वास्तवमा एक-अर्काभन्दा भिन्न (पृथक) देखिए पनि एउटै चेतनाका विभिन्न तहहरू हुन्।
साधकले यी चारै तत्वहरूलाई आफ्नो साधनाको माध्यम बनाउनुपर्छ। जब साधकले आफ्नो प्राणको गति (नाडी), सांसारिक अनुभव, इन्द्रियहरूको नियन्त्रण र अन्त्यमा पूर्ण स्वतन्त्रताको बोधलाई अलग-अलग रूपमा चिन्न थाल्छ, तब उसले बुझ्दछ कि यी सबै शिवकै शक्ति वा विस्तार हुन्। यो बोधले साधकलाई अनाश्रित वा 'अणवोपाया' को मार्गमा दृढ बनाउँछ।
चिन्तन
आज दिनभरि आफ्नो श्वास-प्रश्वासको गतिलाई अवलोकन गर्नुहोस्। जब तपाईंको श्वास चल्छ, तब यो महसुस गर्ने प्रयास गर्नुहोस् कि यो केवल हावाको आवतजावत मात्र होइन, बरु तपाईंको शरीर (नाडी), बाह्य संसार, तपाईंको मनको एकाग्रता र तपाईंको भित्री स्वतन्त्रताको एक सूक्ष्म मिलन विन्दु हो। कुनै पनि कार्य गर्दा, त्यो कार्य 'म' ले गरिरहेको छ वा त्यो 'शक्ति' को प्रवाह हो, त्यसको बीचको भिन्नतालाई आजको दिनभरि साक्षी भावले हेर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.